Tản văn đăng lần đầu trên trungdong.net ngày 20/3/2020. Biên tập lại tháng 10/2026.
Quê hương là chùm khế ngọt, cho con trèo hái mỗi ngày.
Nhà thơ Đỗ Trung Quân đã viết về quê hương như vậy, và sau này câu thơ được phổ nhạc thành bài hát rất hay. Để ý mà xem, người ta viết “cho con trèo hái mỗi ngày”, chứ có ai viết “cho con vun đắp mỗi ngày” bao giờ đâu.
Dù đi khắp năm châu bốn bể, mỗi khi khó khăn, mệt mỏi, cùng đường, chúng ta đều nhớ đến quê hương, nhớ đến gia đình như một điểm tựa, để thấy bình an, nhẹ lòng ngồi xuống nghỉ ngơi và biết rằng sóng gió đã ở phía bên ngoài.
Quê hương cũng giống như cha mẹ già của chúng ta, những người đang ở xóm làng nơi ta chôn nhau cắt rốn. Ngày thường ta lặn lội ngược xuôi, có lúc vinh quang hiển hách, có lúc thất bại tủi nhục, nhưng bất cứ khi nào muốn, cha mẹ vẫn chào đón ta trở về, cho ta nằm trong lòng như thuở ấu thơ.
Con cái khi trưởng thành thường chỉ có hai lý do để về quê. Một là về thăm hỏi, mà những cuộc thăm hỏi, cỗ bàn ấy thường chớp nhoáng, rồi lại vội vã ra đi, có khi chẳng ngủ lại quê nhà lấy một đêm, chẳng kịp chào hết bà con, láng giềng. Hai là những khi sa cơ lỡ bước, khó khăn vây bủa. Khi ấy cha mẹ lại bán vàng, bán đất, thu vén ruộng vườn để lo cho con. Con có thể bị người đời ruồng rẫy, nhưng về với mẹ thì chẳng bao giờ thiếu cái ăn cái mặc. Những lúc ấy, cha mẹ nào có tính đếm, kể công, so bì đúng sai hay lỗi lầm của con. Tấm lòng trời biển của đấng sinh thành cũng như sự bao dung của đất mẹ.
Thương con là thế, nhưng trong thâm tâm, cha mẹ mong con thành đạt, vinh quang, rời xa vòng tay mình để có sự nghiệp, để phụng sự cho đời, hay mong con cùng đường bí lối, vất vả hoạn nạn để trở về? Hẳn cha mẹ nào cũng mong con vươn xa hơn, bay cao hơn. Vì thế cha mẹ nén niềm thương nhớ, chỉ cần thỉnh thoảng được nghe tiếng con, thấy mặt con và biết con vẫn khoẻ mạnh là đã an lòng. Cha mẹ chỉ gọi con về khi thật cần, hoặc khi sắp sửa nằm xuống.
Có cha mẹ yêu con nào lại hả hê khi con gặp khó, lại nỡ chê bai, chối bỏ, châm biếm đứa con của mình lúc nó quay về. Chúng ta, những người thân cùng dòng máu, cũng nên học theo cha mẹ: vui mừng khi anh em mình thành công, rồi hân hoan đón họ trở về. Hãy dang tay và nói: “Đừng lo lắng nữa, anh em đã về đến nhà rồi.”
Tất nhiên, cũng có lúc ta thấy phiền lòng về anh em mình. Đi biền biệt, khi về lại rùm beng, mệt mỏi. Mình phải giết gà, đãi cơm, lo chỗ ăn chỗ ngủ mà vẫn sợ người ta phật ý, chê chốn quê nghèo thiếu thốn. Ta có thể nhân dịp ấy mà mỉa mai, nói nặng nói nhẹ. Nhưng cuộc sống vẫn tiếp diễn; thực ra họ cũng chẳng đến vay mượn, xin xỏ ta điều gì, họ về với cha mẹ, với người yêu thương họ. Chỉ có tình nghĩa vơi dần và con người xa cách nhau thêm. Chi bằng ta dành cho nhau lời động viên, cái nhìn thiện cảm và lời chúc lành. Làm được thế, ta mới xứng là anh em, là hàng xóm tốt, và mai này khi ra đi, họ càng nhớ, càng yêu quê hương tha thiết.
Không phải ai đi xa cũng cậy tiền, cậy thế mà coi thường quê hương. Cứ nhìn dòng người từ nước ngoài về quê ăn Tết ở các sân bay, nhìn lượng kiều hối chuyển về mỗi năm, ta sẽ thấy họ đang phấn đấu một phần cho quê hương, cho gia đình, và quê hương vẫn luôn ở trong tim họ. Thôi thì gặp lúc khó khăn ở bên ngoài, về với nhau ta chén tạc chén thù, ôn chuyện cũ, nhớ tình xưa. Như thế mới vui.
Ngược lại, những lúc tai ương, họ cũng sẽ thấy hết giá trị của mảnh đất quê hương. Một người con không thể gọi là trưởng thành nếu không biết ứng xử đúng với cha mẹ. Một người Việt cũng không thể gọi là thành công nếu không biết ứng xử đúng với Tổ quốc. Ai hồ đồ, ai ngộ nhận rồi sẽ tự điều chỉnh; chúng ta chẳng nên vì một số ít mà nhìn sai cả số đông, để rồi đánh mất nhau.
Quê hương nếu ai không nhớ, sẽ không lớn nổi thành người.
Bạn có câu chuyện về quê hương Trung Đồng? Hãy gửi cho trungdong.net.